İçeriğe geç
Kadın Sağlığı Editör

Adet gecikmesi nedenleri hamilelik dışında neler olabilir

Adet gecikmesinin hamilelik dışı nedenleri: stres, kilo değişimi, PKOS, tiroid, spor, emzirme, ilaçlar. Kaç gün normal, test ne zaman yapılır, doktora ne zaman.

Adet gecikmesinin en sık nedeni gebelik olsa da tek neden değildir. Stres, ani kilo değişimi, aşırı egzersiz, polikistik over sendromu (PKOS), tiroid hastalıkları, emzirme, bazı ilaçlar ve perimenopoz da adeti geciktirebilir. Cinsel ilişki olduysa önce gebelik testi yapmak, test negatifse ve gecikme sürüyorsa nedeni hekimle araştırmak doğru adımdır.

Adet gecikmesi sayılması için kaç gün geçmeli?

Adet döngüsü, bir adetin ilk gününden sonrakinin ilk gününe kadar sayılır. Erişkinlerde döngü genellikle 21 ile 35 gün arasındadır; ergenlik çağında 21 ile 45 güne kadar uzayabilir. Döngü uzunluğu her ay birkaç gün oynayabilir ve bu normaldir. Dolayısıyla bir ya da iki günlük kayma çoğu zaman gecikme sayılmaz.

Kabaca şu çerçeve kullanılabilir:

  • Düzenli döngünüze göre adet 5 ila 7 günden fazla gecikmediyse genellikle endişelenmeniz gerekmez, ancak gebelik ihtimali varsa test yapın.
  • Adet iki-üç hafta gecikiyorsa ya da bir ay hiç gelmediyse nedeni sorgulamak mantıklıdır.
  • Düzenli adet gören biri üç ay üst üste adet görmezse bu duruma ikincil amenore denir ve hekime başvurulmalıdır.

Ergenlikte ilk iki yıl düzensizlik sık görülür; vücut hormon dengesini kurarken döngülerin uzaması ya da kısalması beklenen bir durumdur. Ancak 15 yaşına kadar hiç adet görülmediyse ya da meme gelişiminden itibaren üç yıl içinde adet başlamadıysa değerlendirme gerekir.

Hamilelik dışında başlıca nedenler

Adet, beyin (hipotalamus ve hipofiz), yumurtalıklar ve rahim arasındaki hormon haberleşmesine bağlıdır. Bu zincirin herhangi bir halkasını etkileyen durum yumurtlamayı geciktirir ve adet de buna bağlı olarak kayar. Yumurtlama gecikirse adet de aynı oranda ertelenir; bu yüzden gecikmenin nedeni çoğu zaman yumurtlamadaki kaymadır.

Stres

Yoğun duygusal ya da fiziksel stres, beyindeki hormon sinyallerini etkileyerek yumurtlamayı erteleyebilir. Sınav dönemi, taşınma, yas, ayrılık ya da iş yoğunluğu sonrasında döngünün uzaması sık görülür. Stres azalınca döngü çoğunlukla kendiliğinden toparlanır. Gecikme birkaç döngüdür sürüyorsa yalnızca stresle açıklamak yerine başka nedenler de elenmelidir.

Kilo kaybı ya da kilo alımı

Çok hızlı kilo kaybı, katı diyetler ve yeme bozuklukları vücut yağ oranını ve enerji dengesini düşürür; beyin bu durumda üremeyi "askıya alır" ve adet kesilebilir. Fazla kilo ise yağ dokusunda östrojen üretimini artırarak döngüyü bozabilir ve PKOS ile iç içe geçebilir. Her iki yönde de kilonun dengelenmesi çoğu zaman düzeni geri getirir. Yeme bozukluğundan şüpheleniyorsanız bir sağlık uzmanıyla konuşmak önemlidir.

Aşırı spor

Yoğun antrenman yapan, özellikle yeterli kalori almayan sporcularda ve dansçılarda adet seyrekleşebilir ya da kesilebilir. Buna hipotalamik amenore denir. Uzun süre sürerse kemik yoğunluğu azalabileceği için "sporcuda olur" diye geçiştirilmemelidir.

Polikistik over sendromu (PKOS)

PKOS, üreme çağındaki kadınlarda adet düzensizliğinin en sık hormonal nedenlerinden biridir. Yumurtlama seyrek olduğu için adet 35 günden uzun aralıklarla gelir ya da aylarca gelmeyebilir. Eşlik edebilecek belirtiler şunlardır:

  • Yüzde, çene ve sırtta sivilce (sivilce tedavisi yazımıza bakabilirsiniz)
  • Yüz, göğüs ya da karında istenmeyen tüylenme
  • Saç dökülmesi (kadınlarda saç dökülmesi yazımızda ayrıntılı anlatılır)
  • Kilo alma eğilimi ve insülin direnci

Tanı için hekim hormon testleri ve ultrasonografiyi birlikte değerlendirir. Ultrasonda görülen küçük kistler tek başına tanı koydurmaz.

Tiroid hastalıkları

Tiroid bezinin hem az hem de fazla çalışması adet düzenini bozabilir. Az çalışmada adet sıklaşabilir, uzayabilir ya da seyrekleşebilir; fazla çalışmada ise adet azalabilir, seyrekleşebilir ya da gecikebilir. Yorgunluk, üşüme ya da terleme, kilo değişimi, çarpıntı, cilt ve saç değişiklikleri ipucu olabilir. Basit bir kan testiyle anlaşılır ve tedavi edilebilir.

Emzirme

Emzirme sırasında salgılanan prolaktin hormonu yumurtlamayı baskılar. Özellikle bebeğe sık ve sadece anne sütü verildiğinde adet aylarca gelmeyebilir. Ancak bu yöntem güvenilir bir korunma değildir; adet görülmeden önce de yumurtlama olabileceği için gebelik mümkündür. Bu dönemde adet gecikmesi yaşıyorsanız ve korunmuyorsanız gebelik testi yapılabilir.

İlaçlar ve doğum kontrol yöntemleri

  • Doğum kontrol hapını bıraktıktan sonra döngünün düzene girmesi birkaç ay sürebilir.
  • Bazı hormonlu yöntemler (iğne, spiral, implant) adeti hafifletebilir ya da tamamen kesebilir.
  • Bazı psikiyatrik ilaçlar, kemoterapi ilaçları ve kortizon gibi ilaçlar döngüyü etkileyebilir.
  • Acil kontraseptif (ertesi gün hapı) sonrasında adet birkaç gün erken ya da geç gelebilir.

Kullandığınız bir ilacın adeti geciktirdiğinden şüpheleniyorsanız ilacı kendiliğinden bırakmayın, hekiminizle konuşun.

Perimenopoz

Menopoza geçiş dönemi çoğunlukla 40'lı yaşlarda başlar. Yumurtlama düzensizleşir; adetler aralıklı, uzun ya da kısa, bazen çok ya da az olabilir. Ateş basması, uyku sorunları ve ruh hali değişimleri eşlik edebilir. Bu dönemde adet gecikmesi sık olsa da gebelik ihtimali tamamen ortadan kalkmaz.

Diğer nedenler

Hipofiz bezini etkileyen prolaktin yüksekliği, erken yumurtalık yetmezliği, rahim ya da rahim ağzındaki yapısal sorunlar, ciddi hastalıklar ve vardiyalı çalışma düzeni de adeti etkileyebilir. Bu nedenle uzayan gecikmelerde sebebin hekimce araştırılması gerekir.

Gebelik testi ne zaman yapılmalı?

Cinsel ilişki sonrası gebelik ihtimali varsa test için en güvenilir zaman, beklenen adet tarihinden sonradır. Evde yapılan idrar testleri, adet gecikmesinin ilk gününden itibaren genellikle güvenilirdir; sabah ilk idrarda sonuç daha doğru çıkar. Çok erken yapılan testler yanlış negatif verebilir.

  • Test negatifse ve adet gelmediyse bir hafta sonra testi tekrarlayın.
  • Döngünüz düzensizse ne zaman yumurtladığınızı bilemezsiniz; korunmasız ilişkiden en az üç hafta sonra yapılan test daha güvenilirdir.
  • İki test negatif ve adet hâlâ yoksa hekime başvurun. Kan testiyle gebelik daha erken ve kesin anlaşılır.

Testi yaptırmaktan çekinirseniz eczanelerde reçetesiz alınabildiğini ve gizli yapılabildiğini hatırlayın.

Düzensiz adet ne zaman sorun sayılır?

Tek bir gecikme genellikle bir sorun belirtmez. Aşağıdaki durumlar tekrar eden ya da kalıcı bir sebep olabileceğini düşündürür:

  • Üç ay üst üste adet görmemek.
  • Döngünün sürekli 21 günden kısa ya da 35 günden (ergenlikte 45) uzun olması.
  • Yedi günden uzun süren ya da çok ağır kanamalar.
  • Her ay döngü uzunluğunun birbirinden çok farklı çıkması.
  • Adet düzensizliğine sivilce, tüylenme, kilo değişimi, süt gelmesi ya da yorgunluk eşlik etmesi.
  • Menopoz öncesi yaşlarda (40 yaşından önce) adetin kesilmesi.

Takip için bir telefon uygulaması ya da takvim kullanıp adetin ilk gününü işaretlemek, hekime gittiğinizde çok değerli bilgi sağlar.

Ne zaman doktora gitmelisiniz?

  • Gebelik testi pozitifse ya da gebelik ihtimali varken şiddetli, özellikle tek taraflı karın ağrısı ya da kanama başladıysa; bu acil bir durum olabilir.
  • Ağır kanama (iki saat boyunca her saat başı pedi tamamen ıslatan kanama), baş dönmesi, bayılma hissi varsa.
  • Ateş, kötü kokulu akıntı ya da alt karın ağrısıyla birlikte gecikme varsa.
  • Üç ay boyunca adet olmadıysa ya da 15 yaşına kadar hiç adet görülmediyse.
  • Gecikme istenmeyen tüylenme, süt gelmesi, ani kilo değişimi ya da belirgin yorgunlukla birlikteyse.
  • Düzensizlik birkaç döngüdür sürüyorsa.

Sık sorulan sorular

Bekâr biri kadın doğuma gidebilir mi?

Evet. Adet düzensizliği için başvurmak için evli olmak gerekmez. Cinsel ilişkiniz yoksa bunu hekime söylemeniz yeterlidir; çoğu durumda iç muayene yapılmaz, ultrason karından yapılır ve kan testleri istenir.

Cinsel ilişki olmadan da adet gecikir mi?

Evet. Stres, kilo değişimi, spor, tiroid sorunları ve PKOS gibi nedenler ilişkiden bağımsız olarak adeti geciktirebilir.

Adet gecikmesi için ilaçla adet söktürmek güvenli mi?

Nedenini bilmeden adet söktürücü ilaç kullanmak önerilmez. Gebelik varsa zarar verebilir, altta yatan bir hastalık varsa maskeler. Adeti hekimle konuşmadan ilaçla erkene almaya çalışmayın.

Test negatif ama adet gelmiyor, gebe olabilir miyim?

Çok erken yapılan testlerde mümkündür. Bir hafta sonra tekrar test yapın; yine negatifse ve adet gelmezse hekimle görüşün.

Bir ay adet gelmemesi tehlikeli mi?

Tek bir ay genellikle tehlikeli değildir. Tekrarlıyorsa ya da başka belirtilerle birlikteyse nedeni araştırılmalıdır.

Adet düzensizliği doğurganlığı etkiler mi?

Düzensiz yumurtlama gebe kalmayı zorlaştırabilir. Çoğu neden tedavi edilebilir; bu yüzden erken değerlendirme yararlıdır. İleride çocuk istiyorsanız bunu hekime belirtin.

Kaynaklar

  • NHS (Birleşik Krallık), "Stopped or missed periods" ve gecikmiş adet nedenleri sayfaları
  • ACOG (Amerikan Kadın Doğum Uzmanları Koleji), normal ve anormal adet kanaması hasta bilgi sayfaları
  • Mayo Clinic, amenore ve gecikmiş adet
  • T.C. Sağlık Bakanlığı, kadın sağlığı bilgilendirme materyalleri
  • Dünya Sağlık Örgütü (WHO), üreme sağlığı bilgi sayfaları
  • Queensland Health, "Late period" sayfası

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tedavinin yerini tutmaz.

Editör

Bu sitedeki sağlık yazıları; Sağlık Bakanlığı, Dünya Sağlık Örgütü, NHS ve Mayo Clinic gibi güvenilir kaynaklardaki bilgilere dayanılarak hazırlanır. Yazılar bilgilendirme amaçlıdır, muayene ve tedavinin yerini tutmaz.

İlgili yazılar