İçeriğe geç
Kadın Sağlığı Editör

İlişki sonrası kanama nedenleri ve ne zaman acil

İlişki sonrası kanama neden olur? İlk ilişki, kuruluk, enfeksiyon, polip, HPV ve smear taraması; kızlık zarı efsaneleri ve doktora gitme zamanı.

Cinsel ilişki sonrası kanama (tıpta postkoital kanama), çoğu zaman zararsız nedenlere bağlıdır: ilk ilişki, yetersiz kayganlık, hafif bir sürtünme yaralanması ya da rahim ağzındaki iyi huylu değişiklikler. Yine de tekrar eden kanama mutlaka bir hekime gösterilmelidir, çünkü nadiren enfeksiyon ya da rahim ağzındaki ciddi bir sorunun ilk belirtisi olabilir.

Kanama nereden gelir?

İlişki sonrası görülen kan çoğunlukla vajinadan ya da rahim ağzından (serviks) gelir. Bu bölgelerin dokusu hassastır ve damarları yüzeye yakındır. Sürtünme, basınç ya da enfeksiyonla tahriş olmuş doku kolayca kanayabilir. Kanamanın miktarı, rengi ve ne zaman başladığı, nedeni anlamada hekime yol gösterir; bu yüzden gözlemlerinizi not almak işe yarar.

Başlıca nedenler

NedenNasıl bir tablo?
İlk cinsel ilişki ve hymen (kızlık zarı)Hafif kanama olabilir ya da hiç olmayabilir; genellikle birkaç damla ya da leke şeklindedir.
Kayganlık azlığıYeterli uyarılma olmadan ya da kuru ortamda yapılan ilişkide mikro yırtıklar ve yanma.
EnfeksiyonlarVajina ya da rahim ağzı iltihabı, bazı cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar, pelvik enflamatuvar hastalık; çoğunlukla akıntı, koku ya da ağrı eşlik eder.
Servikal ektropiyonRahim ağzının iç yüzündeki hassas hücrelerin dışa doğru yer değiştirmesi; iyi huyludur, kolay kanar.
Servikal ya da endometriyal polipRahim ağzı ya da rahim içinde iyi huylu uzantılar; temas halinde kanayabilir.
Menopoz sonrası kurulukÖstrojen düşüklüğüyle vajina dokusunun incelip kuruması ve kolay yaralanması.
Rahim ağzı ya da vajina hastalıklarıNadir de olsa HPV ilişkili değişiklikler ve kanser, ilişki sonrası kanamayla ortaya çıkabilir.

İlk ilişki ve kızlık zarı

İlk cinsel ilişkide kanama olabilir ama olması şart değildir. Kızlık zarı (hymen), vajina girişini kısmen çevreleyen ince, esnek bir mukoza kıvrımıdır. Şekli ve kalınlığı kadından kadına değişir; bazı kadınlarda çok esnektir ve ilişkiden sonra belirgin bir değişiklik göstermez. Kanama yaşanıyorsa genellikle hafiftir ve kısa sürede durur. Kayganlığın az olması, gerginlik ve kasılma da hem ağrıyı hem kanama ihtimalini artırır.

Kanama birkaç damladan fazlaysa, bir iki gün içinde durmuyorsa ya da şiddetli ağrı eşlik ediyorsa muayene olmak gerekir. İlişki sırasında giriş hiç yapılamıyorsa ya da çok ağrılıysa bunun nedeni vajinismus olabilir; ayrıntı için vajinismus yazımıza bakabilirsiniz.

Kızlık zarı hakkında yaygın efsaneler

"Her kadında ilk ilişkide kanama olur."

Doğru değil. Çalışmalar sınırlı sayıdadır ve tahminler geniş bir aralıkta, kabaca yüzde 30 ile 70 arasında değişir. Yani birçok kadında ilk ilişkide hiç kanama olmaz. Bu durum bir sorun işareti değildir.

"Zarın sağlam olması bekâretin kanıtıdır."

Doğru değil. Zar bisiklet, spor, tampon kullanımı gibi etkinliklerle ya da hiçbir şey olmadan da farklı görünebilir; bazı kadınlar zar dokusu çok az olarak doğar. Ters yönde, cinsel ilişki yaşamış kadınlarda zarın görünümü değişmeyebilir. Bilimsel görüş, vajinal anatominin hiçbir özelliğinin kişinin cinsel geçmişini kesin olarak göstermediği yönündedir.

"Muayene ile bekâret anlaşılır."

Dünya Sağlık Örgütü ve BM kuruluşları "bekâret testlerini" bilimsel dayanağı olmayan, kişiye zarar veren uygulamalar olarak tanımlar ve kaldırılmasını ister. Hiçbir tıbbi yöntem bir kişinin cinsel ilişki yaşayıp yaşamadığını kanıtlayamaz.

Kızlık zarı onarımı gibi işlemleri düşünüyorsanız, neyin yapıldığını, sınırlarını ve risklerini tarafsız biçimde bilmek için hymenoplasti sayfamıza bakabilirsiniz. Bir işlemin kanamayı garanti etmediğini de akılda tutun.

Enfeksiyonlar

Vajina ve rahim ağzı enfeksiyonları dokuyu hassaslaştırır. Klamidya gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar ya da pelvik enflamatuvar hastalık, ilişki sonrası kanamaya yol açabilir. Genellikle alışılmışın dışında renkli ya da kokulu akıntı, alt karında ağrı, ilişki sırasında derin ağrı, ateş gibi belirtiler eşlik eder. Tanı için muayene ve gerekirse sürüntü ya da test gerekir; tedavi hekimin belirlediği şekilde yapılır, kendi kendinize ilaç kullanmayın.

Servikal ektropiyon ve polip

Ektropiyonda rahim ağzının kanalı içinde bulunması gereken hassas hücreler dış yüzeye çıkar ve kırmızı, nemli bir alan olarak görülür. Genç kadınlarda, gebelikte ve hormonlu doğum kontrol yöntemleri kullanırken daha sık görülür. İyi huyludur, çoğu zaman tedavi gerektirmez; ancak kanama rahatsız edici ise hekim seçenekleri değerlendirir. Polipler de çoğunlukla iyi huyludur; hekim muayenede görerek gerekirse çıkarılmasına ve incelenmesine karar verir. Bu tanıların koyulabilmesi için önce kanser ve diğer nedenlerin dışlanması gerekir; bu yüzden kendiniz tahmin etmeyin.

Menopoz sonrası kuruluk ve kanama

Menopozdan sonra östrojen azalır, vajina dokusu incelir ve kurur. Bu durumda ilişki sırasında yanma ve hafif kanama görülebilir. Ancak menopoz sonrası görülen her kanama hekime gösterilmelidir; kuruluk en sık nedenlerden biri olsa da diğer olasılıkların dışlanması gerekir. Hekim uygun nemlendirici ya da lokal tedavi seçeneklerini değerlendirir.

HPV ve rahim ağzı kanseri taraması

İnsan papilloma virüsü (HPV), cinsel yolla yayılan çok yaygın bir virüstür ve çoğu enfeksiyon vücut tarafından kendiliğinden temizlenir. Bazı yüksek riskli tipler uzun süre kalırsa rahim ağzında hücre değişikliklerine, nadiren de kansere yol açabilir. Erken dönemde çoğu zaman hiçbir belirti vermediğinden, kanama beklenmeden düzenli tarama yapılır.

  • Smear (Pap) testi: Rahim ağzından alınan hücrelerin mikroskopta incelenmesidir.
  • HPV testi: Yüksek riskli HPV tiplerinin varlığına bakar.

Hangi testin hangi yaşta ve hangi sıklıkla yapılacağı ülke programlarına ve kişiye göre değişir. Türkiye'de tarama hizmeti, Sağlık Bakanlığı'na bağlı Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezlerinde (KETEM) sunulur; güncel yaş aralığı ve aralık bilgisini oradan ya da hekiminizden öğrenebilirsiniz. HPV aşısı da korunma yöntemlerinden biridir; uygunluğu için hekiminize danışın. Tarama testi normal çıksa bile ilişki sonrası kanama devam ediyorsa yeniden değerlendirme istemek gerekir.

Kanamanın rengi ve zamanlaması ne anlatır?

Parlak kırmızı ve az miktarda kan, genellikle vajina girişi ya da rahim ağzı yüzeyinden gelir. Koyu kahverengi lekelenme eski kanın dışarı atılmasına bağlı olabilir ve adet dönemi öncesi ya da sonrasında sık görülür. Kanama ilişkiden hemen sonra başlıyorsa temas kaynaklı bir tahriş akla gelir; ilişkiden bağımsız olarak da sürüyorsa hormonal ya da rahim kaynaklı nedenler de değerlendirilir. Bu ayrımları kendiniz yapmak zorunda değilsiniz; hekime ne zaman başladığını ve ne kadar sürdüğünü anlatmanız yeterlidir.

Hormonlu doğum kontrol yöntemleri kullanıyorsanız ara kanamalar bunlarla da ilgili olabilir. Kullandığınız yöntemi hekiminize söylemeyi unutmayın.

Evde neye dikkat edebilirsiniz?

  • Kanamanın ne zaman, ne kadar sürdüğünü, rengini ve ağrı olup olmadığını not edin.
  • Kanama geçene kadar ilişkiden kaçının; kuruluk varsa su bazlı kayganlaştırıcı kullanmayı hekiminize sorun.
  • Kendinize vajinal duş uygulamayın, tahriş edici ürün kullanmayın.
  • Gebelik ihtimali varsa bunu muayenede mutlaka söyleyin.

Ne zaman doktora gitmelisiniz?

Aşağıdaki durumlarda geç kalmadan başvurun, bazılarında acil servise gidin.

  • Kanama birkaç saatte pedi doyuracak kadar fazlaysa ya da durmuyorsa; baş dönmesi, halsizlik, bayılma hissi varsa (acil).
  • Şiddetli karın ya da kasık ağrısı, ateş ya da titreme eşlik ediyorsa (acil).
  • Gebelik ihtimali varsa ya da gebeyken kanama başladıysa.
  • Kanama birden fazla ilişkide tekrarlıyorsa.
  • Menopozdan sonra herhangi bir kanama olduysa.
  • Kötü kokulu akıntı, yanma ya da ilişkide derin ağrı varsa.
  • Düzenli smear ya da HPV taraması yaptırmadıysanız; kanama olmasa bile.

Hekim muayenede genellikle özgeçmişinizi sorar, rahim ağzına bakar, gerekirse sürüntü, smear ve ultrason yapar. Her şeyin bir arada anlatılmasından çekinmeyin; doğru bilgi doğru tanı için gerekir.

Sık sorulan sorular

İlk ilişkide kanamadım, bir sorun mu var?

Hayır. Birçok kadında ilk ilişkide kanama olmaz. Bu, bir kusur ya da önceden ilişki yaşandığı anlamına gelmez.

Bekâr bir kadın jinekoloğa gidebilir mi?

Evet. Cinsel yaşantınız olup olmadığına bakılmaksızın muayene olabilirsiniz. Gerekirse muayene yöntemi buna göre seçilir; ne yapılacağını önceden sorabilir, istemediğiniz işleme hayır diyebilirsiniz.

Muayenede kızlık zarı zarar görür mü?

Bekâr hastalarda genellikle önce dıştan bakılır ya da ultrason tercih edilir. Zar bölgesine müdahale gerektiren bir işlem, sizin bilginiz ve isteğiniz olmadan yapılmamalıdır. Endişeniz varsa randevuda ilk olarak bunu söyleyin.

İlişkiden sonra kanama kansere mi işaret eder?

Çoğunlukla hayır; çoğu neden iyi huyludur. Ama nadiren rahim ağzı ya da vajina kanserinin belirtisi olabileceği için tekrarlayan kanamanın nedeni mutlaka araştırılmalıdır.

Regl dışı lekelenme ile ilişki sonrası kanama aynı şey mi?

Değil. Ara kanama hormon ya da başka nedenlerle olabilir. Yalnızca ilişkiden sonra ortaya çıkan kanama ise çoğunlukla rahim ağzı ya da vajina kaynaklıdır. Her iki durumda da tekrarlıyorsa hekime anlatın.

Kuruluk için ne yapılabilir?

Yeterli ön sevişme, su bazlı kayganlaştırıcı ve gerekirse hekimin önereceği tedaviler yardımcı olur. Kuruluğun altında bir hormonal ya da başka bir neden olabileceğinden yine de muayene olmanız önerilir.

Kaynaklar

  • NHS, Bleeding after sex
  • Mayo Clinic, Vaginal bleeding after sex
  • Cleveland Clinic, Bleeding after sex ve servikal ektropiyon bilgi sayfaları
  • Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Eliminating virginity testing: an interagency statement, 2018
  • T.C. Sağlık Bakanlığı, KETEM kanser tarama hizmetleri

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tedavinin yerini tutmaz.

Editör

Bu sitedeki sağlık yazıları; Sağlık Bakanlığı, Dünya Sağlık Örgütü, NHS ve Mayo Clinic gibi güvenilir kaynaklardaki bilgilere dayanılarak hazırlanır. Yazılar bilgilendirme amaçlıdır, muayene ve tedavinin yerini tutmaz.

İlgili yazılar